De paus houdt curiekardinalen een spiegel voor

 

In ‘La Stampa’ schrijft de Vaticaankenner, Andrea Tornielli, over de toespraak van paus Franciscus waarin hij de Romeinse curie in niet mis te verstane woorden en beelden uitnodigt om hun geweten te onderzoeken en hun zonden te belijden. Om de vinger te leggen op het kwaad in hun gelederen, vergelijkt hij hun zonden met de ziektes die een lichaam parten kunnen spelen. De paus gebruikt het beeld van Paulus, waarin deze de gemeenschap van gelovigen, de latere kerk, vergelijkt met een mensenlichaam. Hij gebruikt het om te laten zien hoe het kwaad binnen de structuren van de Kerk, in dit geval de Curie, de gezondheid van de kerk kan aantasten.

Het is verleidelijk dit beeld enkel te beamen en alleen naar de betreffende kardinalen te kijken maar het beeld is sterk genoeg om, ziekte voor ziekte, te ontdekken dat ze overal in de maatschappij voorkomen en allerlei mensen en structuren aantasten. De paus houdt ons dus allemaal een spiegel voor, voor zover we ons (nog) niet mogen rekenen tot de ‘armen van geest’. Het is dus bij uitstek een kerst- of zo u wilt, adventsboodschap: ‘Bekeer u!’

Tornelli’s relaas is een mixture van letterlijke citaten en eigen verbindende tekst. In de tekst probeert hij dat aan te geven maar laat hij tegelijk zien dat dit praktisch ondoenlijk is. In de vertaling heb ik de vrijheid genomen om deze nuances in het midden te laten.

De paus nodigt zijn medewerkers uit hun geweten te onderzoeken en hun ‘zonden’ te belijden. Hij noemt hovaardij (hoogmoed) en het gevoel onmisbaar te zijn, maar ook ‘spiritueel Alzheimer en het najagen van geld en macht. De paus spreekt ook over ‘gesloten kringen’ en ‘werelds gewin’, evenals over het ‘terrorisme van de roddel.’
In zijn boodschap gebruikt de paus woorden en beelden die de traditionele katholiek vertrouwd in de oren klinken. Mensen vanuit andere tradities moeten soms een vertaalslag maken naar hun eigen begrippenkader maar de paus biedt zelf een flink aantal handvatten, zodat dat niet al te ingewikkeld is. In zijn rede spreekt hij de kardinalen een paar keer aan als ‘apostelen’; dit is als beeld de pendant van de paus zelf als ‘plaatsbekleder van Christus’.

Andrea Tornielli
Vaticaanstad

Vijftien Ziektes

Er worden 15 ziektes op een rij gezet en uitgelegd, een voor een en in detail. In zijn tweede toespraak voor de Romeinse Curie onderscheidt paus Franciscus 15 ziektes en legt hij de vinger op de symptomen waaraan we ze kunnen kennen. Hij nodigt iedereen uit om God om vergeving te vragen. Dezelfde God die in armoede in een grot in Bethlehem werd geboren en ons de kracht leerde kennen van de nederigheid. God die welkom werd geheten, niet door de ‘uitverkoren’ mensen maar door de ‘armen en eenvoudigen’. Paus Franciscus vraagt zijn medewerkers om echt hun geweten te onderzoeken ter voorbereiding van hun kerstbiecht.

Franciscus legt uit dat deze ‘ziektes’ en ‘verleidingen’ niet alleen de Curie treffen maar uiteraard een gevaar zijn voor iedere christen en ieder bestuurslichaam, gemeenschap, congregatie, parochie en kerkelijke beweging. De paus neemt geen blad voor de mond en stelt  vast dat de ziektes ook heersen binnen de omgeving waarin hij nu 21 maanden heeft geleefd. 

De paus zei dat het verstandig zou zijn om over de Romeinse Curie te denken als over een schaalmodel van de Kerk, dus als een ‘Lichaam’ dat elke dag op een eerlijke manier probeert aan leven en gezondheid te winnen en meer verenigd tracht te worden in zichzelf en in Christus. De Curie, kan, evenmin als de Kerk, leven ‘zonder een levendige, persoonlijke, authentieke en sterke relatie te hebben met Christus. En een curielid dat daar niet iedere dag opnieuw naar probeert te leven, wordt een kille bureaucraat. De paus voegt eraan toe dat we over de lijst van ziektes moeten spreken en dat we daardoor, precies als de woestijnvaders, op weg geholpen worden bij de voorbereiding van de biecht.

De ziekte om zich ‘onsterfelijk’ of ‘onmisbaar’ te voelen
Een Curie die geen zelfkritiek beoefent, niet bij de tijd kan blijven, niet probeert zichzelf te verbeteren, is een ziek Lichaam. De paus vermeldt dat een bezoek aan begraafplaatsen ons  de namen kan laten zien van veel mensen die ‘mogelijk ook hebben gedacht onsterfelijk, speciaal en onmisbaar te zijn! Het is de ziekte van mensen die meesters willen worden en zich liever verheven voelen boven iedereen dan dienstbaar te zijn aan alle mensen. Dit komt vaak voort uit het ziekmakende karakter van macht, het ‘Messiascomplex en uit narcisme.
De ziekte van de overdreven activiteit
Dit is de ziekte van de mensen die, net als Martha in het evangelie, zichzelf verliezen in hun werk en daarmee onvermijdelijk verwaarlozen wat eigenlijk beter is, bij Jezus aan de voeten zitten en genieten van diens gezelschap. De paus brengt in herinnering dat Jezus zijn leerlingen opriep om ‘een beetje te rusten’, omdat het angst en spanning teweeg brengt, wanneer je niet tijdig bij jezelf terugkeert.

De ziekte van geestelijke en spirituele ‘verstening’
Dit is de ziekte van de mensen die ‘hun innerlijke vrede, hun geestdrift en moed verliezen en zich verschuilen achter formulieren. Ze worden ‘proceduretijgers’ in plaats van mensen van God. Zij verliezen de gevoeligheid om te kunnen treuren met de bedroefden en blij te zijn met de mensen die zich verheugen.

De ziekte van de overmaat aan planning
Wanneer de apostel alles in detail plant en gelooft dat hierdoor alles effectief verloopt, wordt hij hiermee een accountant. Goede planning is nodig maar zonder in de verleiding te komen om de vrijheid van de Heilige Geest te willen intomen of sturen… Het is altijd gemakkelijker en aantrekkelijker om terug te vallen op statische en onveranderlijke stellingnamen.

De ziekte van de slechte coördinatie
Dit is de ziekte van leden die losgezongen raken van de gemeenschap waarin ze leven. Het Lichaam dat niet meer in staat is in harmonie te functioneren. Het wordt als een orkest dat op een ongeregelde manier geluid voortbrengt; de muzikanten werken niet samen en beseffen niet dat het om hun samenspel gaat, hun team spirit.

De ziekte van het spirituele Alzheimer
Dit is een voortschrijdende degeneratie van de geestelijke vermogens die mensen in ernstige mate parten kan spelen. De ziekte zorgt ervoor dat zij leven in een toestand van absolute afhankelijkheid van hun, vaak denkbeeldige, gezichtspunten. We kunnen dit onderkennen bij mensen die ‘zich niet meer kunnen herinneren de Heer ontmoet te hebben; mensen die zich afhankelijk hebben gemaakt van hun ‘passies, hun grillen en obsessies’.

De ziekte van competitie en ijdelheid
‘Wanneer in ons leven alles gaat draaien om de schone schijn, de kleur van de gewaden en de eer, zijn we slachtoffer geworden van de ziekte die van ons onoprechte mannen en vrouwen maakt en leven we vanuit valse ‘mystiek’ en bezadigdheid.

De ziekte van existentiële schizofrenie
Dit is de ziekte van mensen die een dubbel leven leiden dat voortkomt uit de karakteristieke huichelachtigheid van middelmatige mensen. Het is ook de ziekte van voortwoekerende geestelijke leegte, die niet gevuld kan worden met titels of academische graden. Het is frappant dat sommigen de pastorale dienstverlening eraan geven, hun activiteit beperken tot de bureaucratie en daarbij de voeling verliezen met de werkelijkheid en met echte mensen. Deze mensen scheppen zo hun eigen parallelle wereld, waarin zij alles terzijde schuiven wat anderen hen met veel moeite hebben geleerd. Deze mensen leven een teruggetrokken en vaak losbandig leven.

De ziekte van roddel en achterklap
Deze ziekte neemt mensen in haar macht, maakt onruststokers van ze (zoals Satan) en, in veel gevallen, koelbloedige moordenaars van de goede naam van collega’s en broeders. Het is de ziekte van lafaards die niet de moed hebben om vrijuit te spreken en daarom achter iemands rug spreken… Wees waakzaak tegen het terrorisme van de roddel!

De ziekte van het verafgoden van leiders
Dit is de ziekte van mensen die hun meerderen naar de mond praten en zo slachtoffer worden van hun eigen baantjesjagerij en opportunisme. Zij beleven hun roeping enkel vanuit hetgeen ze willen winnen en niet vanuit hetgeen zij kunnen geven. Deze ziekte zou ook hun meerderen kunnen aantasten wanneer zij een deel van hun medewerkers naar de mond praten met het oog op hun onderwerping, hun loyaliteit of psychische afhankelijkheid. Uiteindelijk maken deze mensen zich in de ware zin medeplichtig.

De ziekte van de onverschilligheid jegens anderen
Wanneer iedereen alleen maar aan zichzelf denkt en de waarachtigheid en warmte mist om  menselijke relaties aan te gaan. Wanneer de mensen met meer ervaring hun kennis niet ten dienste stellen van collega’s met minder ervaring. Wanneer wij, op basis van afgunst of sluwheid, ervan genieten dat anderen ten val komen, liever dan ze overeind te helpen en aan te moedigen.

De ziekte van de doodgraver
Dit is de ziekte van de gefronste wenkbrauwen, van de onvriendelijkheid. Mensen die denken dat ze een nors en streng gezicht moeten trekken om ernstig over te komen. Lieden die anderen, met name de mensen die ze minder achten, bejegenen vol stuursheid, hardvochtigheid en arrogantie. In het echte leven, zo voegt de paus toe, zijn theatrale gestrengheid en onvruchtbaar pessimisme vaak symptomen van angst en gebrek aan zelfvertrouwen. De apostel moet ernaar streven een beschaafd, rustig, enthousiast en vreugdevol persoon te zijn… Franciscus nodigt mensen uit om vol humor en zelfspot door het leven te gaan. ‘Hoe heilzaam kan een gezonde dosis humor niet zijn!’

De ziekte van het oppotten
Wanneer de apostel een existentiële leegte in zijn hart probeert te vullen door materieel bezit te vergaren, niet omdat hij die nodig heeft maar enkel om zich veilig te voelen.

De ziekte van de gesloten cirkels
Wanneer het belangrijker wordt om bij een kliek te horen dan deel uit te maken van het Lichaam en, in bepaalde situaties, aan Christus zelf toe te behoren. Zelfs deze ziekte begint met goede bedoelingen maar maakt na verloop van tijd al zijn leden tot haar slaven en zorgt er zo voor dat zij een kanker worden.

De ziekte van werelds profijt en pronkzucht
Wanneer de apostel zijn dienstbaarheid doet verkeren in macht en zijn macht gebruikt om werelds gewin te verkrijgen of zelfs meer macht. Het is de ziekte van de mensen die meedogenloos streven naar vergroting van hun macht. Om die te bereiken, belasteren ze mensen, spreken ze kwaad en brengen ze anderen in diskrediet, zelfs in kranten en tijdschriften. Uiteraard is het deze mensen te doen om zichzelf positief in beeld te brengen en hun eigen verhevenheid boven anderen te etaleren. Het is een ziekte die het Lichaam veel schade berokkent, omdat zij mensen ertoe aanzet om het even welk middel in te zetten om hun eigen doel te bereiken. Vaak uit naam van duidelijkheid en recht.

Franciscus eindigt zijn betoog met te vertellen dat hij ooit gelezen had dat ‘priesters op vliegtuigen lijken. ‘Zij halen de krant alleen maar wanneer ze uit de lucht vallen maar er zijn er veel die wel blijven vliegen.’ Veel mensen hebben kritiek op hen en maar weinig bidden voor ze. De paus zegt dat deze vaststelling helemaal klopt, omdat zij het belang en  de kwetsbaarheid onderstreept van het priesterambt. Zij onderstreept ook hoezeer een enkele priester die valt, het hele lichaam van de kerk schade berokkent.

 

Vertaling Ben Bongaards
uit: Vatican Insider, Engelstalige uitgave van La Stampa
http://vaticaninsider.lastampa.it/en/the-vatican/detail/articolo/francesco-francisco-francis-38200/








alle inhoud op www.gravepolitiek.nl valt onder © en mag niet zonder toestemming gepubliceerd worden.