Dualisme? Kun je dat eten? Deel 3

Samenwerkingsverbanden, monisme en democratie

In de eerste twee delen van dit verhaal hebben we het zijdelings al even gehad over de theorie en de praktijk van ‘monisme’ en ‘dualisme’. Bij het dualistisch ideaal van de gemeente en de gemeenteraad kunnen in de praktijk flink wat vraagtekens en kanttekeningen geplaatst worden. De wetgever heeft geregeld dat het college van b & w zelfstandig een aantal bevoegdheden heeft die de rol van de gemeenteraad als wetgevende instantie relativeren. Daarnaast heeft de raad eigener beweging of bij gebrek aan tijd, kunde en motivatie flink wat beleidszaken gedelegeerd aan het college en bijvoorbeeld aan CGM, het samenwerkingsverband van Cuijk, Mill en Grave. Dat delegeren heeft in Grave zo’n vlucht genomen, dat het bepaald niet onzinnig is om daar kritisch over na te denken.

Het feest van de hamerslagen

In de jaarlijkse perioden van begroten en verantwoorden zie je op de raadsagenda’s stukken van allerlei soorten verlengd gemeentelijk bestuur, meestal bijeengebracht onder de noemer ‘samenwerkingsverbanden’. Die zijn er met bosjes. De gezondheidszorg, de jeugdzorg, de ouderenzorg zijn er voorbeelden van. Een blik op de raadsagenda van 28 maart (*1) en 4 april (*2) geeft een indruk van de kwantiteit.  Wat de gemeente daar zelf beslist, is maar een schijntje van wat er allemaal moet gebeuren en wat zij moet bekostigen. Slechts een schijntje gebeurt op de plek waar dat beleid idealiter zou moeten worden gevoerd en verantwoord, de gemeenteraad. Dat zou een zichzelf respecterend gemeentebestuur een doorn in het oog kunnen zijn maar in Grave is het vooral het feest van de hamerslagen. ‘Hupsaké, weer een begroting goedgekeurd!’ ‘Simsalabim, weer een jaarstuk gecontroleerd!’ ‘Halleluja, weer een rapport afgehamerd!’ Ze heten allemaal door de raadsfracties bestudeerd te zijn maar de praktijk wijst uit dat onze politici er zelfs geen been in zien dat ze de eigen begroting niet kunnen lezen en begrijpen.

Mond vol tanden

Heel sprekend is te onzent het voorbeeld van de Veiligheidsregio en de bak onheil die deze over Grave heeft uitgestort door de brandweer te halveren en de ladderwagen bij ons weg te halen. Zonder dat onze politiek meer kon uitrichten dan het met lede ogen aanzien en laten gebeuren. Dat is weliswaar een deel van de portefeuille die de burgemeester van rijkswege toebedeeld heeft gekregen maar dan nog zou je kunnen verwachten dat de wensen van Grave doorklinken in zijn bestuur. Of dat ook gebeurt? Het is geheim, zoals in Grave alles geheim is wat men niet graag aan de grote klok wil hangen. De burger hoeft hier uiteraard niets van te weten…
Of de werkelijkheid van onze gedachten de ware werkelijkheid is, blijft vaak in nevelen gehuld zoals de toppen van de Olympus. We zagen (november 2015) een burgemeester die met een mond vol tanden stond toen hij te elfder uren ‘verantwoording’ af moest leggen van beide veiligheidszeperds maar daar bleef het dan ook bij. Geen mens, geen raadslid die doorvroeg hoe de vork aan de steel stak… Precies zo moeten we voor zoete koek slikken dat onze binnenstad op papier veilig is terwijl er nooit een raadslid is dat wil weten hoe dat dan wel geregeld is. Laat staan dat die het ons zou kunnen vertellen als verantwoordelijk bestuurder.

Bestuurlijk monstrum

Diezelfde burgemeester heeft er, net als de drie wethouders quasi een dagtaak aan om tussen C, G en M (CGM) te forenzen en daar het ambtelijk apparaat aan te sturen. Een ambtelijk apparaat dat op afstand van de gemeenterad geplaatst is en waar de wethouders en de burgemeester samen de lakens uitdelen, zonder dat de raad er een idee van heeft wat er allemaal gebeurt. Tegelijk wordt de gemeenteraad wel aangemerkt als vertegenwoordiger van de burger voor wie de dame en de drie heren in de weer zijn en draagt zij uiteindelijk ook eindverantwoordelijkheid via de begroting en de jaarverslagen waarvoor zij tekent.
Bestuurlijk is dit in feite een monstrum, zeker als je waarde hecht aan de democratie en de eisen die zij aan het bestuur stelt. Een raadslid, een raad, kan daar redelijkerwijs eigenlijk geen verantwoordelijkheid voor dragen maar toch zijn de gemeentelijke zaken zo geregeld dat hij of zij wel geacht wordt dit te doen. Dat Grave dan ook nog eens monistisch in plaats van dualistisch wordt bestuurd, maakt het allemaal nog triester. De raad heeft sowieso nauwelijks inzicht in wat er omgaat in al die samenwerkingsverbanden en dat gebrek wordt vervolgens nog eens aangedikt door hoe ons bestuur in elkaar steekt, een monoliet van monisme waarop de democratie evenveel vat heeft als een bui regen op een blok basalt. 

Staat in de staat

Van lieverlee ontstaat zodoende het beeld van de gemeentelijke overheid die zich helemaal niets aan de burger gelegen laat liggen. Goeddeels is dat onmacht door de structuren die niet bedacht zijn om democratisch te functioneren maar het weerspiegelt evenzeer de machteloosheid van mensen die de macht krampachtig vasthouden. Hetzelfde gebeurt wanneer je een handje zand in je handpalmen klemt. Het loopt weg tot je hand leeg is.
Als die samenwerkingsverbanden; ze zijn uitstekend om deskundigheid te kweken en te koesteren maar vanuit de democratie gezien zijn het ondingen waar beleid een eigen leven leidt buiten de politieke lichamen en ambtsdragers om. Op die manier wordt de almacht van het monistische gemeentebestuur de almacht van de professionals die stuk voor stuk de neiging vertonen een staat in de staat te worden. Die macht opereert anoniem, zolang niet een of andere egotrippende halve zool het zo hoog in de bol slaat dat hij de statuur heeft voor een Maserati.

Een eigen leven

Waar die samenwerkingsverbanden staan in de trits van de eerste tot en met de zesde macht die naar aanleiding van de Trias Politica is bedacht? Ze hangen, zo schat ik in, tussen de ambtelijke staf, de vierde macht en de deskundigen of adviseurs, de zesde macht. Ze zijn bedacht als de verlengde arm van de tweede macht, de uitvoerende macht (raadsleden), maar liggen zo ver verwijderd van Grave en haar werkelijkheid, dat ze min of meer hun eigen weg kunnen gaan. En dat leidt tot dezelfde pijn die we voelden bij al die adviesbureaus. Ze gaan een eigen leven leiden zonder dat er ooit ergens verantwoording hoeft te worden afgelegd. Hoor je onze wethouders ooit terugkoppelen wat er in Cuijk, Mill en Grave gebeurt? Hoor je de burgemeester ooit verantwoording afleggen van zijn inspanningen binnen CGM? Zou kunnen dat dat gebeurt in het diepste geheim...

Toekomst buiten de deur gehouden

Al die samenwerkingsverbanden regelen inmiddels wel 80 tot 90 procent van de programma’s op onze begroting maar er is geen mens die verband weet te leggen tussen het geld dat er besteed wordt en de bestuurlijke revenuen die het oplevert. De deskundigen zullen dat weten tot achter de komma maar de verantwoordelijke politici, volksvertegenwoordigers, hebben enkel het nakijken. En het volk, de burger? De burger past niet in het concept, zoals hij ook geen status heeft binnen het kraam van onze monistisch bestuurde gemeente. Die samenwerkingsverbanden zijn op die manier eigenlijk vooral meer van hetzelfde. Een monistisch bestuur dat zich meer monisme geschapen heeft.
Als je kijkt naar de politieke en bestuurlijke volumes van wat onze gemeenteraad te verhapstukken heeft, zo’n 10 tot 20 procent van het totaal, ligt de vraag voor het oprapen waarom we dit nog in stand willen houden. Democratische meerwaarde heeft het niet, omdat onze politiek dat kind allang met het badwater heeft weggegooid. Dat gezegd zijnde, heeft het concept eigenlijk enkel nog nostalgische en symbolische waarde maar die is uitsluitend bedacht vanuit het verleden en houdt de toekomst min of meer buiten de deur.

Dansen op het graf

Het Graafse concept van bij elkaar kruipen en alles zelf bekonkelen wordt hoog gehouden als alternatief voor wat ook een oplossing zou kunnen zijn, een grotere gemeente waarvan Grave een deel is. Al aarzel ik daar ‘Land van Cuijk’ achteraan te schrijven. Ook dat zou, redenerend vanuit het bestaande, waarschijnlijk vooral meer van hetzelfde worden… Het is wel tekenend dat ons monistische bestuur de discussie hierover mijdt als de pest en dat is dan ook nog het enige in het collegeprogramma wat wel gekoesterd wordt: een broertje dood aan (echte) samenwerking. Daar lijken ze het allemaal voor te doen. Dat moet al die kippendrift over zelfstandigheid rechtvaardigen, terwijl men zich zelden enige concrete gedachte lijkt te willen maken hoe dat dan geregeld zou moeten worden. Het financieel beleid alleen al gaat uit van een zelfstandige toekomst voor hooguit een jaar of vijf; daarna is de toekomst verhypotheekt door de schulden die er gemaakt worden. Het heeft iets van dansen op het graf of van het versnoepen van de laatste oortjes.*3)

Ben Bongaards; www.gravepolitiek.nl

 

*1) http://www.grave.nl/welkom-bij-grave/bestuur/overzicht-bestuur/gemeenteraad/vergaderkalender?Link=%2finternet%2fvergaderkalender_3709%2fitem%2fvergadering-gemeenteraad_4525.html   
*2)
http://www.grave.nl/welkom-bij-grave/bestuur/overzicht-bestuur/gemeenteraad/vergaderkalender?Link=%2finternet%2fvergaderkalender_3709%2fitem%2fvergadering-gemeenteraad_5212.html
*3)
https://onzetaal.nl/taaladvies/je-laatste-oortje-versnoept-hebben








alle inhoud op www.gravepolitiek.nl valt onder © en mag niet zonder toestemming gepubliceerd worden.