Dualisme? Kun je dat eten? Deel 1

Het monistisch bestuur van onze gemeente

In mijn jeugd werd het gebruiken van een moeilijk woord vaak afgestraft met de vraag: ‘Kun je dat eten?’ Twee van die moeilijke woorden uit de gemeentepolitiek zijn ‘monisme’ en ‘dualisme’. De vraag of ze eetbaar zijn, is niet aan de orde; wel de vraag hoe verteerbaar ze zijn voor onze bestuurders en politici. De twee begrippen hangen samen met de Trias Politica, *1) de scheiding van de machten, zoals De Montesquieu die bedacht als revolutionair antwoord op de almacht, het absolutisme, van de Franse koningen. Kort samengevat komt het er op neer dat sinds de Verlichting *2) de macht van de staat uiteengelegd is in een wetgevende macht die wetten opstelt, een uitvoerende macht die het dagelijks bestuur van de staat uitoefent en een rechterlijke macht die deze uitvoering toetst aan de wet. Het is zware kost, om in de culinaire sfeer te blijven. Deze ‘trias politica’ was, binnen het Nederlandse staatsbestel, tot het begin van onze eenentwintigste eeuw vooral van toepassing op de inrichting van de staat en de provincie. Gemeenten werden tot dan monistisch bestuurd. Wethouders maakten deel uit van de gemeenteraad en werden uit dat midden gekozen. Dat een raadslid wordt gekozen als wethouder, is nog altijd een optie -denk aan onze wethouder Henisch- maar er kan ook gekozen worden voor een alternatief, een wethouder van buiten. Het Graafse college is een mengvorm van de twee opties.

De raad hoort beleid te voeren

Terug naar de termen ‘monisme’ en ‘dualisme’. In het begin van de eeuw is het bestuur van de gemeente min of meer politiek volwassen geworden doordat ook op dit niveau de machten uiteengelegd werden. Het bestuur van de gemeente is sindsdien eveneens dualistisch geregeld. De gemeenteraad is de wetgevende macht, de macht dus die het beleid maakt of vaststelt. Het college van b&w is de uitvoerende macht. Dit betekent dat de gemeenteraad verantwoordelijk is voor het te voeren beleid en voor de controle daarop. De raad bepaalt dus in principe welk beleid een gemeente voert en gaat eveneens na of het college dat beleid goed uitvoert. Dat is althans het principe. In de praktijk ligt het veel genuanceerder omdat het college voor veel beleidstaken gevolmachtigd is. Voor een deel is dat zo geregeld door de landelijke wetgever en voor een ander deel doordat de gemeenteraad stukken van haar eigen beleid gedelegeerd (uitbesteed) heeft aan het college. *3)

Democratie niet levensvatbaar

Als u de Graafse politiek volgt, hebt u waarschijnlijk maar weinig dualisme opgesnoven. Bestuurlijk Grave zou je, teruggrijpend op de geschiedenis van vóór de Franse revolutie, misschien zelfs beter kunnen omschrijven als het absolutisme, de absolute macht van de meerderheid onder leiding van het college van burgemeester er wethouders. Deze gang van zaken laat ook glashelder zien dat echte democratie bij ons in feite geen enkele levensvatbaarheid kan hebben. In Grave is de politieke en bestuurlijke macht verdeeld tussen meerderheid en minderheid, ook wel aangeduid als ‘coalitie’ en ‘oppositie’. Verdeeld in die zin, dat de meerderheid, het college en de meerderheid van de raad, samen bedisselen wat er moet en kan gebeuren en dat de minderheid de keuze heeft om daar ook maar ‘ja’ tegen te zeggen ofwel het nakijken te hebben en er niet toe te doen. Een keuze voor ‘ja’ kan soms betekenen dat de oppositie ook werkelijk (een beetje) inbreng heeft.

Inhoudelijke kant heeft nauwelijks gewicht

Democratisch gezien is deze gang van zaken een groot probleem. Het begint ermee, dat de raad slecht functioneert en in feite niet in staat is om voldoende macht, kennis en fantasie in de schaal te leggen om werkelijk de wetgevende macht te kunnen zijn. Dat zie je bijvoorbeeld aan partijprogramma’s die veel weg hebben van de verlanglijstjes van Sinterklaas maar bijna niets melden over de weg naar het doel dat men wil bereiken, terwijl politiek toch in essentie daarover zou moeten gaan. Je ziet het ook aan de collegeprogramma’s van onze coalities die zeker niet meer om het lijf hebben. Collegeonderhandelingen gaan vooral over de wethouderszetels en de verdeling ervan. De inhoudelijke kant van de te voeren politiek heeft daarbij nauwelijks gewicht en komt vooral neer op natte-vinger-werk naar aanleiding van wat de ambtelijke staf en het college op het menu hebben staan.

Onvoldoende kundigheid

Doordat de politiek (de raad) haar primaat *4) eigenlijk niet opeist, bestaat het in de praktijk ook niet. Je zult in Grave zelden of nooit een politieke actie meemaken die vanuit de gemeenteraad is ontstaan. De politiek maakt eigener beweging immers nauwelijks gebruik van haar specifieke wetgevende bevoegdheid, omdat ze niet de moeite neemt, cq. niet over voldoende kundigheid beschikt om de bestuurlijke en politieke agenda te bepalen. Onze politiek consumeert politieke voorstellen, zoals ze door het college worden opgedist. En ook dat is dan nog maar zeer ten dele het geval; heel vaak zien we dat de ‘vierde macht’, *5) het ambtelijk apparaat, in belangrijke mate bepaalt wat er op het programma staat en al zeker hoe dat er uit gaat zien als beleid. De uiteindelijke macht van de burger, vertegenwoordigd door de wetgevende macht (raad) wordt zodoende zwaar ingeperkt door hoe de overheid met de macht omspringt.

Kritische burger als zeurkous

Grave kent, afgaande op de praktijk, in de verste verte geen dualisme. College en meerderheid kruipen doorlopend incestueus bij elkaar om samen de politieke agenda te bepalen en uit te voeren. Binnen de boven genoemde beperkingen. Om dat mogelijk te maken, wordt in feite als eerste de democratie de nek om gedraaid. De politieke partijen of liever de politici zelf hebben nauwelijks een idee van wat burgers beweegt. Ze doen weinig moeite om daar achter te komen. Ze zoeken de burger nauwelijks op en als burgers zich eigener beweging met de politiek bemoeien, wordt daar zeer krampachtig tot vijandig op gereageerd. De kritische burger wordt bejegend als zeurkous. Dus eigenlijk precies het tegenovergestelde van hoe een competent politicus of bestuurder zou moeten omgaan met burgers. De besluitvorming vindt nagenoeg achter gesloten deuren plaats, buiten het zicht en het gehoor van de kiezers. Het kan dus ook niet anders of het doet er nauwelijks toe wat de burger vindt. Alles draait er om of voorstellen met voldoende stemmen worden aangenomen, acht of meer. Dit verklaart ook waarom er in onze raad bijna nooit een discussie is. Als er dan al een keer wel wordt gediscussieerd, gaat het er katterig en chagrijnig (kwestie snippergroen) aan toe of bestookt men elkaar met jij-bakken. *6)

Uit de school klappen doodzonde

De essentie, de ‘harde kern’, van deze ondemocratische bestuurswijze lijkt geheimhouding. Onze politiek en ons bestuur hebben een broertje dood aan integriteit en vooral over het gestructureerd daarover nadenken. Er is maar één type ‘integriteitsschending’ waarvan ze wel collectief het schompes krijgen. Uit de school klappen is een doodzonde. Als dat voorvalt, worden de daders geknipt en geschoren en rijzen onthutst de verontwaardigde vingers ten hemel. Waar democratie (letterlijk de macht van het volk) het in essentie moet hebben van openbaarheid, is de essentie van de Graafse politiek de geheimhouding. Het Graafse ideaal is dat burgers pas met beleid geconfronteerd worden, wanneer het in kannen en kruiken is. Dat zie je heel pregnant wanneer burgers zich opwerpen als vertegenwoordiger of belangenbehartiger voor elkaar. De snippergroenaffaire is daar een helder voorbeeld van. De bejegening vanuit de politiek (meerderheid) wordt vijandig en afkeurend, terwijl je als politicus en bestuurder juist blij zou moeten zijn met de inbreng van burgers. Overigens, men babbelt soms honderd uit over burgerparticipatie maar intern zal dat zeker worden uitgesproken, alsof men een lepel levertraan te verstouwen heeft gekregen. Burgerparticipatie hoort immers tot de tijdgeest maar meer dat lippendienst kan dat in Grave niet zijn.

Bestuurskracht afficheren?

Grave wordt monistisch bestuurt; steeds is het vier jaar lang hetzelfde clubje dat de politiek en het bestuur voor zich opeist. De raad neemt nooit het initiatief en oefent ternauwernood controle uit op het college, omdat het allemaal één pot nat is. Het lijkt voor een burger ook nauwelijks zinvol kritiek of feedback te leveren op het beleid of bijvoorbeeld op de integriteit van bestuurders en instellingen. Als er al naar burgers geluisterd wordt, gebeurt dat met voelbare tegenzin. In de wandeling wordt het nauwelijks getolereerd wanneer een burger zich met de politiek bemoeit. Dat heeft regelrecht te maken met dat monistische denken. De macht klontert samen in een onderonsje, waarschijnlijk als zelfbescherming, omdat dit kennelijk de enige politieke gang van zaken is, waarmee men heeft leren omgaan. In dit licht is het eigenlijk ook een lachertje dat ons bestuur zich als bestuurskrachtig tracht te afficheren. Een bestuur dat alleen maar kan functioneren door incestueus de wetgevende en uitvoerende macht binnen een en hetzelfde clubje verstrengeld te houden.
In Grave moet bestuurlijk gezien, de eenentwintigste eeuw nog beginnen. Jammer dat er inmiddels, door hetzelfde euvel, minimaal een miljoen of twaalf door de plee zijn gespoeld in het Wisseveld. Daar had dualisme inderdaad het verschil kunnen maken; een (mondige) wetgevende macht (raad) die wel weet wat binnen het dualisme haar taak zou zijn geweest. Namelijk zelf op je tellen passen en de macht controleren. Het Graafse monistische ‘gehannes’ heeft dus een gouden prijskaartje en dan hebben we het alleen nog maar over geld. De echte prijs is veel hoger dan dat; een bestuur dat eigengereid zijn eigen gang gaat en lak heeft aan zijn burgers.

Ben Bongaards; www.gravepolitiek.nl  

*1) https://nl.wikipedia.org/wiki/Trias_politica
*2)
https://nl.wikipedia.org/wiki/Verlichting_(stroming)
*3) zie ook:
http://www.gravepolitiek.nl/index.php/meer-lezen-over/88-dualisme-en-monisme
*4) http://www.encyclo.nl/begrip/primaat
*5)
https://nl.wikipedia.org/wiki/Vierde_macht
*6)
https://www.taaluilen.nl/taalblogs/wat-een-jij-bak/

 

 

 

Agenda

Juni 2018
M D W D V Z Z
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 1

Andere website's

Inlogformulier








alle inhoud op www.gravepolitiek.nl valt onder © en mag niet zonder toestemming gepubliceerd worden.