Wat zou de logica zijn achter de ingewikkelde programmabegrotingen?

Onze gemeente legt de laatste jaren uitgebreide en grafisch tot in de puntjes verzorgde financiële stukken op tafel. Gave bladspiegel, rijk aan verbeeldingen, kleurrijke grafieken, mooie foto’s. En vooral veel, héééééél veel tekst. En uitleg…? Dat dan weer minimaal… En wat ook opvalt; ons college blijft maar knutselen om het ‘format’ te ‘vervolmaken’. Begrotingen en jaarverslagen hebben gemeen dat ons oog optimaal gediend wordt ten koste van de werkelijke leesbaarheid. Ze hebben gemeen dat je als burger per jaar dieper in de ‘psyche’ van de bestuurders en hun beleidsproduct moet duiken om te begrijpen wat er begroot staat en als verantwoording wordt geboden. Een jaar of vier duurt dit proces van opkalefateren nu. Maar van een ‘schone tafel kun je niet eten’. Je krijgt als burger heimwee naar de gortdroge financiële stukken van vóór het tijdperk Joon & Co.

Geen vaste definitie?

Het blijkt een regionaal gebeuren te zijn, deze opgevoerde en opgeleukte documenten, en ze hebben een eigen naam: ‘programmabegroting’. Dat begrip, ‘programmabegroting’, lijkt overigens geen vaste definitie te kennen. De gemeente Beverwijk legt aan haar burgers uit: ‘De programmabegroting is een van de belangrijkste instrumenten voor de raad. Het laat zien wat de raad en het college willen bereiken en welke prestaties daarvoor geleverd gaan worden, rekening houdend met de middelen die daarvoor beschikbaar zijn. Het coalitieakkoord en het collegeprogramma 2014-2018 maken onderdeel uit van de programmabegroting.’*1) Deze ‘definitie’ reikt in feite niet verder dan die van een gangbare gemeentebegroting; het verschil lijkt hooguit dat er nadrukkelijker dan gebruikelijk aandacht wordt besteed aan wat een college, een raad, op het programma heeft staan. En dat zou wel eens kunnen betekenen dat een programmabegroting in de praktijk veel politieker is van inhoud en strekking dan een gebruikelijke begroting (of jaarcijfers).
Op zich goed, het gaat tenslotte om politiek, maar laat dat dan ook gewoon helder zijn wat deze politiek aan plannen heeft, ook financieel.

Telkenjare sleutelen

Als burgers worden we vooral gewaar dat onze financiële documenten lastig te lezen en te begrijpen zijn. Dat betekent dat burgers, bewust of onbewust, op achterstand geplaatst worden en de praktijk van vier jaar wijst uit dat dat lot niet alleen de burgers treft maar ook onze raadspolitici. Vier jaar praktijk met programmabegrotingen wijst uit dat het voor een doorsnee raadslid schier ondoenlijk is deze te doorgronden en dat dit probleem nog eens extra groot gemaakt wordt door telkenjare aan het format te sleutelen. Het is niet van het grootste belang of deze gang van zaken opzettelijk zo georganiseerd is. Het dringt zich wel op dat de gekozen methodiek op zeer gespannen voet staat met het budgetrecht van de gemeenteraad. Dat is het recht van de raad om het budget vast te stellen en daarmee voluit de verantwoording te kunnen dragen voor de financiële gang van zaken in de gemeente.

Zorgwekkende toename schulden

Benaderen we de zaak van de andere kant, dan zien we dat de programmabegroting en de dito verantwoording een mistig beeld geven van het financieel beleid van de gemeente. Onze gemeenteraad begint zich nu pas, na vier jaar, te realiseren dat in de laatste bestuursperiode de schulden van de gemeente zorgwekkend zijn opgelopen. Ook hier zou je kunnen bedenken dat dit wellicht niet de opzet is van de gekozen systematiek. Maar als dit effect zich aftekent, is er wel een zeer dringende aanleiding om er goed naar te kijken. De vraag is of dat gebeurt. En de vraag is nog nijpender of dit gebeurt nu zich verkiezingen aandienen. Het komt immers niet slecht uit om te verbloemen dat Grave er financieel niet zo florissant bij ligt als begroting en jaarcijfers keer op keer lijken te suggereren. Het is als met de bekende ‘kleine lettertjes’. Er wordt op gespeculeerd dat het toch niet gelezen wordt.

Domper

Het is een wonderlijk en veelzeggend gegeven dat de waarheid achter de betoverende lay-out en de mooie foto’s veel rouwer is dan onze bestuurders en politici waar willen hebben. Het zou de domper zijn op de droom van met name de PLG om tot in lengte van jaren te blijven voortbestaan als zelfstandig Grave. Inclusief een twijfelachtig antwoord op de vraag hoe zelf de broek op te houden. De gaande en komende wethouder vinden wellicht dat het ‘hun tijd wel zal duren’ maar de gekozen politicus zou hier wat serieuzer in het politieke leven moeten staan.
De vraag dringt zich op of zo’n ‘programmabegroting’ als beleidsinstrument de gemeente werkelijk vooruit helpt. In ieder geval lijkt het financiële beleid er veel troebeler op geworden. Veel woorden en beeldende fantasieën over het programma, de beleidsdoelen, terwijl tegelijk zwaar onderbelicht blijft hoe alles financieel verwerkelijkt gaat worden, ten koste van wat.
Het zou wel eens kunnen zijn dat een zelfstandig Grave op termijn veel beter af is met de saaie, rechtlijnige, begroting van voorheen. Omdat deze in een oogopslag duidelijkheid gaf over de financiële positie waar dat inzicht nu alleen weggelegd is voor financiële bollebozen. Het is waanzin ervan uit te gaan dat raadsleden financiële experts zouden moeten zijn, terwijl de wet vereist dat ze in staat geacht moeten worden het budgetrecht naar eer en geweten uit te oefenen. De gekozen beleidsinstrumenten, begroting en jaarcijfers, horen dat mogelijk te maken. Zonder mitsen en maren. Heel bedenkelijk, per saldo, dat een college de raad onvoldoende faciliteert om haar verantwoordelijkheid te nemen. Het paard wordt achter de wagen gespannen wanneer een college, bewust of onbewust, het de raad onnodig ingewikkeld maakt haar taak naar behoren uit te oefenen. En het cynische is dat alleen een zelfbewuste raad hier het tij kan keren door haar budgetrecht voluit op te eisen. Politiek gezien kan het ook niet voor minder. De Gemeenteraad is het hoofd van de gemeente.

Ben Bongaards: www.gravepolitiek.nl

*1) https://www.beverwijk.nl/bestuur/gemeentefinancien_41901/

Agenda

Februari 2018
M D W D V Z Z
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 1 2 3 4

Andere website's

Inlogformulier








alle inhoud op www.gravepolitiek.nl valt onder © en mag niet zonder toestemming gepubliceerd worden.